Home » Duurzaam, uniek appartement zonder compromissen

Duurzaam, uniek appartement zonder compromissen

Door Veerle van Heertum

De opdrachtgever wenste een bijzondere privéwoning en vroeg Firm architects om een eerlijke, mannelijke en architectonisch vernuftige ruimte te creëren met een zo groot mogelijk bruikbaar vloeroppervlak. Geen standaardwoning, geen compromissen. Duurzaam en op maat gemaakt. De geboden ontwerpvrijheid heeft geleid tot een bijzonder huis met een verhaal. Een werkelijk unieke woning, gelegen in de hippe buurt de pijp in Amsterdam.

De bijzondere woning was voorheen in gebruik als zolder, die niet geschikt was als woonruimte. Om van deze oude zolder een leefbare ruimte te maken, verhoogde de vorige eigenaar enkele jaren geleden het dak met zo’n vijftig centimeter. Deze verhoging werd gerealiseerd door een ring van vuil metselwerk rond de oude basis te maken. Daarop werden de grotendeels vernieuwde dakbalken gelegd. Dit principe van de ruimte zelf, een nieuwe verhoging op een oude basis, is voor Firm architects het uitgangspunt geworden voor het ontwerp. In het ontwerp is de gehele ruimte zichtbaar ‘doorgesneden’. Deze horizontale doorsnede bevindt zich op een hoogte van 95 centimeter boven de vloer. Daarboven is alles nieuw en bekleed met bepleisterde en geïsoleerde wanden. Strak en afgewerkt. Alles onder deze lijn is oud of een weerspiegeling ervan. De muren zijn hier kaal en ruw. Door het gebruik van donkere spiegels, onafgewerkte zinken platen en ruwe bakstenen ontstaat een bijzondere compositie van materialen. Het zinken gedeelte boven de lijn weerkaatst veel licht in de ruimte, maar de weerkaatsing zelf is wazig. De donkere spiegels reflecteren minder licht maar geven wel een scherp beeld. Hierdoor wordt alles boven de ‘doorsnede’ een nieuwe interpretatie en alles eronder een reflectie van het oude.

Reflecties van het verleden

De lijn op 95 centimeter heeft zowel een praktische als een meer poëtische oorsprong. Het is de hoogte van keukendeurtjes en leuningen. En het is het centrale punt van het lichaam van een mens. Als je met je onderlichaam in het oude en met je bovenlichaam in het nieuwe staat, geeft dat aan dat je in het verleden geworteld bent en naar de toekomst kijkt. Firm architects stelt dus de fysieke gebruiker centraal in zijn ontwerp en noemt het concept ‘reflecties van het verleden’. Hierdoor krijgt het uitgangspunt van de ruimte zelf een architectonische vertaling in het ontwerp en ontstaat een duidelijk verschil tussen oude waarden en nieuwe ingrepen. Deze conceptuele benadering van de ruimte en de weergave daarvan in alle op maat gemaakte elementen is kenmerkend voor het werk van Firm architects.

Zicht op de hemel

De reis door het appartement begint bij het openen van de voordeur. De hal is helemaal zwart geschilderd en de oude trap is kaal en ruw. Daarboven bevindt zich een op maat gemaakte trap van geperforeerd zink. Hij hangt 95 centimeter boven de vloer en verbindt het appartement met het dakterras. Het licht van het dakluik schijnt door de perforaties naar beneden naar de donkere entree. Als je omhoog kijkt, kun je de hemel zien. Boven aan de trap in de woonkamer wordt de blik naar buiten gericht door de glazen schuifdeur, die de hele breedte van het gebouw beslaat. Het profiel van dit kozijn is weggewerkt in de wanden, de vloer en het plafond. Zo ontstaat een bijna kozijnloze gevel van glas op een plek waar oorspronkelijk slechts twee kleine ramen zaten. De woonkamer is een open, lichte ruimte die met de hoofdslaapkamer kan worden verbonden door de grote houten schuifwand te openen. Een televisie en kastruimte bevinden zich achter brede, op maat gemaakte deuren die soepel naar opzij opengaan.

Reflecterende doos

Om de ruimte zo groot mogelijk te laten lijken, heeft Firm architects ervoor gekozen om één volume in de ruimte te plaatsen. Behalve de leefruimte en de hoofdslaapkamer zijn alle andere functionaliteiten, zoals badkamers, toiletten, wasruimte en logeerkamer, verborgen in deze reflecterende ‘doos’. De toegang ertoe wordt onzichtbaar gemaakt door een taatsdeur die met dezelfde materialen is afgewerkt. Een bepaald deel van de spiegelbekleding van het blok is eigenlijk geen spiegel, maar reflecterend glas, wat voor een semi-doorzicht vanuit de woonkamer naar de badkamer zorgt. Boven de douche is een dakraam geplaatst, zodat je onder een open hemel kunt douchen. Zo wordt de badkamer overspoeld door daglicht.

Klimaat

De volledig te openen glaswand aan de zuidgevel zorgt voor natuurlijke verwarming. De vloerisolatie, de geïsoleerde wanden en de vorm van het geïsoleerde buitendak zorgen ervoor dat de binnentemperatuur stabiel blijft. Het grote netgordijn kan de gehele achtergevel bedekken, maar blokkeert in geopende stand niets van het binnenvallende zonlicht. Dit is te danken aan de gebogen rails waaraan het hangt, waardoor het toestaat dat op koude dagen de gevel maximaal verwarmd wordt, terwijl het op zonnige dagen in gesloten toestand ervoor zorgt dat er niet te veel warmte in huis komt. Intussen kan de wind erdoorheen blazen. De ventilatie die het biedt is belangrijk voor een goede temperatuurhuishouding. Het dakluik boven de ingang aan de zijkant van het huis is elektrisch en kan op warme dagen worden geopend. De geperforeerde zinken trap onder het luik reflecteert het meeste zonlicht en omdat de warmere lucht op het hoogste punt van de ruimte kan ontsnappen, ontstaat een natuurlijke ventilatie. De architecten ontleenden dit principe aan de architectuur in tropische gebieden. Hierdoor blijft het huis in de zomer aangenaam koel. In de winter houdt de isolatie de warmte binnen. Het gasverbruik voor verwarming is daardoor slechts een vijfde van een gewoon appartement.

Fotografie: Studio de Nooyer

De volgende partijen werkten mee aan dit project:

Firm architects | B-M Interieurs | Vos Projectinrichting B.V.